hamburger overlay

Jak motywować pacjentów z cukrzycą typu 2 do stosowania zdrowego modelu żywienia?

AUTOR: mgr Aleksandra Cichocka, Instytut Żywności i Żywienia, Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowo zależnych z Poradnią Chorób Metabolicznych

Zdrowy model żywienia ma istotne znaczenie w prewencji oraz leczeniu cukrzycy i poprawie ogólnego stanu zdrowia pacjenta (5, 9, 10, 11, 13).

Zastosowanie przez pacjenta tego modelu pomaga w osiągnięciu i utrzymywaniu:

   — prawidłowego (bliskiego normy) stężenia glukozy w surowicy w celu prewencji powikłań cukrzycy;

   — optymalnego stężenia lipidów i lipoprotein w surowicy;

   — optymalnych wartości ciśnienia tętniczego w celu redukcji ryzyka chorób naczyń;

   — oraz uzyskanie i utrzymywanie pożądanej masy ciała.

Edukacja pacjentów z cukrzycą na temat zdrowego stylu życia oraz wsparcie w intensywnym leczeniu a także jak najwcześniejsze rozpoznanie cukrzycy pomaga w zapobieganiu lub opóźnieniu wystąpienia powikłań cukrzycy.

Do stosowania zdrowego modelu żywienia możemy motywować pacjenta przedstawiając:

   - zagrożenia dla zdrowia, jakie niesie cukrzyca,

   - korzyści zdrowotne, jakie pacjent może uzyskać dzięki skutecznemu leczeniu cukrzycy, czyli między innymi dzięki stosowaniu zdrowego modelu żywienia,

   - przykładowe badania, w których wykazano, że zastosowanie tego modelu poprawia stan zdrowia pacjenta,

   - praktyczne wskazówki, które pomogą pacjentowi w realizacji diety na co dzień w tym (2, 3, 12, 14, 16):

   - wskazanie fachowej literatury, w której pacjent znajdzie jadłospisy i przepisy na potrawy zgodne ze zdrowym modelem żywienia,

   - wytłumaczenie pacjentowi, że zalecany model jest zgodny z zasadami prawidłowego żywienia skierowanymi do osób zdrowych (co ułatwia stosowanie tych zasad) i zawiera tylko niektóre dodatkowe elementy dietetyczne specyficzne dla cukrzycy.

Zagrożenia dla zdrowia, jakie niesie cukrzyca (9)

   - otyłość znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2,

   - ponad 90% osób z cukrzycą typu 2 ma nadwagę lub otyłość,

   - wzrost BMI u osób z cukrzycą typu 2 zwiększa wzrost ryzyka zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych.

Znajomość powyższych faktów może pomóc zmotywować pacjenta otyłego lub z nadwagą do zastosowania zdrowego modelu żywienia (o obniżonej wartości energetycznej) i do zwiększenia aktywności fizycznej, w celu redukcji masy ciała.

   - cukrzyca prowadzi do rozwoju wielu powikłań mikroangiopatycznych takich jak: retinopatia (powikłania oczne), nefropatia (powikłania nerkowe) i neuropatia (w tym m.in. stopa cukrzycowa) oraz makroangiopatycznych, które prowadzą do przedwczesnego i przyspieszonego rozwoju miażdżycy, która jest przyczyną częstszego występowania chorób sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą. Zastosowanie zdrowego modelu żywienia (obok innych czynników) pomaga w profilaktyce i leczeniu czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w prewencji i leczeniu cukrzycy typu 2 u pacjentów z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym zaleca (5):

dietę opartą na założeniach diety śródziemnomorskiej (8, 15) lub

dietę opartą na założeniach diety DASH (1, 4)

Badanie Esposito −dieta śródziemnomorska bezpiecznym i efektywnym sposobem leczenia zespołu metabolicznego (7)

Esposito i wsp. przeprowadzili w latach 2001-2004, w Neapolu, we Włoszech badanie na 180 pacjentach z zespołem metabolicznym. Połowę pacjentów (n=90) przydzielono do grupy z dietą badaną i połowę (n=90) do grupy z dietą kontrolną. U pacjentów w obydwu grupach występowała podobna ilość zaburzeń należących do zespołu metabolicznego.

Pacjentów z grupy badanej poproszono o zastosowanie diety typu śródziemnomorskiego. Udzielono im szczegółowej informacji odnośnie korzyści ze stosowania tej diety, poinformowano, jak należy prowadzić dzienniczek spożycia, zaoferowano także wsparcie psychologa. Pacjentom udzielano porady odnośnie obniżenia kaloryczności diety. Poradę żywieniową dostosowywano indywidualnie dla każdego pacjenta. Pacjentom z tej grupy doradzono, jak mogą zwiększyć spożycie produktów pełnoziarnistych, owoców, warzyw, w tym również strączkowych, orzechów włoskich i oliwy z oliwek. Program trwał 24 miesiące. Pacjenci z grupy badanej uczestniczyli w comiesięcznych spotkaniach z żywieniowcem w pierwszym roku trwania badania i co dwa miesiące w drugim roku. Zgodność diety z zalecaną była oceniana w czasie spotkań.

Pacjenci spożywający dietę kontrolną otrzymali ogólne informacje ustne i drukowane odnośnie zdrowego wyboru produktów spożywczych. Informacje te były przekazywane na początku badania i w czasie kolejnych wizyt, ale nie oferowano indywidualnego dla danej osoby programu. Ogólne rekomendacje odnośnie spożycia składników odżywczych były podobne, jak dla osób spożywających dietę eksperymentalną. Pacjenci z grupy kontrolnej mieli spotkania z badaczami raz na dwa miesiące, przez dwa lata trwania badania.

Ponadto, wszyscy pacjenci z obydwu grup otrzymali zalecenia zwiększenia aktywności fizycznej, głównie przez spacery minimum 30 minut dziennie.

Na początku badania nie występowały istotne różnice w spożyciu produktów i składników odżywczych pomiędzy pacjentami z obydwu grup.

Wyniki badania Esposito i wsp.:

Po dwóch latach u pacjentów z grupy stosującej dietę śródziemnomorską nastąpiło zmniejszenie:

   -masy ciała

   -wskaźnika BMI

   -obwodu w pasie

   -ciśnienia tętniczego krwi

   -stężenia glukozy i insuliny

   -stężenia cholesterolu całkowitego i trójglicerydów

oraz zwiększenie:

   -stężenia cholesterolu HDL

Powyższe zmiany były znacznie większe, niż u pacjentów z grupy kontrolnej.

            Po dwóch latach, u 60 pacjentów z grupy stosującej dietę śródziemnomorską nastąpiło zmniejszenie liczby zaburzeń składających się na zespół metaboliczny, tak, że po tych dwóch latach już tylko u 40 pacjentów można było rozpoznać zespół metaboliczny. Natomiast w grupie kontrolnej po dwóch latach badania w dalszym ciągu u 78 pacjentów występował zespół metaboliczny.

Główne wnioski z badania wysunięte przez Esposito i wsp.:

badanie to wykazało, że dieta śródziemnomorska bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, w tym strączkowe, owoce, orzechy włoskie i oliwę z oliwek,

może być bezpiecznym i efektywnym sposobem leczenia zespołu metabolicznego i pomocą w redukcji związanego z tym zespołem ryzyka sercowo-naczyniowego.

W badaniu DASH (Dietary Approches to Stop Hypertension, Zalecenia dietetyczne mające na celu obniżenie nadciśnienia), wykazano, że zastosowana tam dieta (o cechach diety śródziemnomorskiej), którą nazwano dietą DASH jest skuteczna w obniżaniu ciśnienia tętniczego krwi (1, 4). Może więc wspomagać leczenie nadciśnienia, które często występuje u pacjentów z cukrzycą typu 2. Wnioski z tego badania: zastosowanie diety DASH, czyli diety o cechach diety śródziemnomorskiej: ubogiej w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol, natomiast bogatej w wapń, potas, magnez i błonnik pomaga zmniejszyć ciśnienie tętnicze krwi u osób z nadciśnieniem już po dwóch tygodniach stosowania diety. Jest to bardzo obiecująca obserwacja, ponieważ pacjent szybko zauważa korzyści ze stosowania odpowiedniej diety. Ponadto badanie to wykazało, że pacjenci są gotowi do zaakceptowania zalecanej przez badaczy modyfikacji swojej diety w kierunku zdrowej diety.

Najlepsze efekty leczenia cukrzycy daje: stosowanie zdrowego modelu żywienia, regularna aktywność fizyczna (jej natężenie i rodzaj uzgodnione z lekarzem), regularna samokontrola przy użyciu glukometru (jej częstotliwość i czas wykonywania pomiarów indywidualnie według wskazówek lekarza), przy nadwadze lub otyłości − redukcja masy ciała oraz regularne przyjmowanie zalecanych przez lekarza leków. Poza tym zaleca się niepalenie tytoniu.

Badanie z Lyon (Lyon Diet Heart Study)(6)

Badanie to zostało przeprowadzone w mieście Lyon we Francji. Wybrano to miasto dlatego, że dieta jego mieszkańców była bardzo niezdrowa i bardzo różniła się na niekorzyść od diety śródziemnomorskiej W mieście Lyon spożywano dużo produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe (NKT): dużo masła, śmietany, mięsa a mało produktów roślinnych.

Udział w badaniu zaproponowano 605 pacjentom, którzy przebywali w szpitalu z powodu zawału serca. 302 pacjentów zaliczonych do grupy eksperymentalnej, uzyskało szczegółową poradę dietetyczną (od kardiologa lub dietetyczki prowadzących badanie), w jaki sposób mają zmodyfikować swoją dotychczasową dietę, aby była to dieta śródziemnomorska. Porada dietetyczna trwała 1 godzinę, była szczegółowa i dostosowana indywidualnie do każdego pacjenta. Natomiast 303 pacjentów zaliczonych do grupy kontrolnej nie uzyskało zaleceń dietetycznych od badaczy. Uzyskali jedynie zalecenia stosowania zdrowej diety, takie jakie generalnie zalecane są w szpitalu. Pacjenci z tej grupy nie mieli żadnych dodatkowych porad dietetycznych od zespołu prowadzącego badanie z Lyon.

Praktyczna realizacja diety przez pacjentów z grupy eksperymentalnej i kontrolnej: przed rozpoczęciem badania dieta pacjentów z obydwu grup była podobna. Pacjenci z grupy eksperymentalnej dostosowali swoją dietę do zaleceń prowadzących badanie kardiologów i dietetyków już po 2 miesiącach od rozpoczęcia badania. Pacjenci z tej grupy zmniejszyli spożycie tłuszczu ogółem, nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu. Ponadto wprowadzili do swojej diety zasady diety śródziemnomorskiej.

Natomiast pacjenci z grupy kontrolnej (po uzyskania jedynie standardowej porady dietetycznej) nie dostosowali swojej diety do rekomendacji żywieniowych. Dieta pacjentów z grupy kontrolnej zawierała za dużo, w stosunku do zaleceń: tłuszczu ogółem, tłuszczów nasyconych i cholesterolu.

Uzyskane wyniki w Badaniu z Lyon przeszły oczekiwania badaczy. Po 27 miesiącach, u pacjentów stosujących dietę śródziemnomorską w porównaniu z pacjentami z grupy kontrolnej, nastąpiło znaczne (powyżej 70%) zmniejszenie liczby ponownych zawałów, pozostałych incydentów sercowych i całkowitej umieralności. W badaniu tym wykazano ponadto, że dieta śródziemnomorska może zapobiegać nagłej śmierci sercowej, która jest częstą przyczyną zgonów pacjentów z cukrzycą. Badanie to wykazało również, że zaadaptowanie diety śródziemnomorskiej nie jest bardzo trudne.

Wnioski wynikające z Badania Lyon Diet Heart Study

Wyniki tego badania wykazują potencjalnie dużą wartość leczniczą diety śródziemnmorskiej. Badanie z Lyon dostarczyło, jak do tej pory najlepszych na świecie wyników dotyczących redukcji zgonów ogółem i profilaktyki zawałów serca.

Lyon Diet Heart Study wykazało, że nawet kilka lat od rozpoczęcia badania większość pacjentów z grupy eksperymentalnej ściśle przestrzegało zasad diety śródziemnomorskiej. Świadczy to o tym, że możliwe jest zaakceptowanie i przestrzeganie w długim okresie czasu zmodyfikowanej diety śródziemnomorskiej, przez osoby, których dieta do tej pory bardzo odbiegała od zasad zdrowego żywienia.

Właściwie i profesjonalnie przeprowadzona porada dietetyczna dla pacjenta (i jego rodziny) oraz stały kontakt z pacjentem i motywowanie go umożliwia osiągnięcie korzystnych wyników. 

Piśmiennictwo:

​1Appel L.J., Moore TJ, Obarzanek E., i wsp.: A Clinical Trial of the Effects of Dietary Patterns on Blood Pressure. New Engl. J.Med.. 1997, 336; 1117-24.

​2Cichocka A.: Praktyczny poradnik żywieniowy w odchudzaniu oraz profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych. Wyd. Medyk Sp. z o.o. Warszawa 2013, 1-360.

​3Cichocka A.: Dieta w hipercholesterolemii. Praktyczne wskazówki. Wyd. Medyk Sp. z o.o. Warszawa 2013, 1-90.

4Craddick S.R., Elmer P.J., Obarzanek E. i wsp.:. The DASH diet and blood pressure. Curr. Atheroscler. Rep. 2003; 5: 481-491.

5Czech A., Cypryk K., Czupryniak L. i wsp.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2015. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.: Diabetologia Kliniczna, 2015; 4, (supl.A): A1-A73.

6de Lorgeril M., Salen P., Martin J. L. i wsp.: Diet Mediterranean Diet, Traditional Risk Factors, and the Rate of Cardiovascular Complications After Myocardial Infarction : Final Report of the Lyon Diet Heart Study. Circulation; 1999; 99(6):779-85.

7Esposito K., Marfella R., Ciotola M. i wsp.: Effect of Mediterranean-Style Diet on Endothelial Dysfunction and Markers of Metabolic Syndrome. JAMA, 2004, 292, 1440-46.

8Esposito K., Maiorino MI, Cerello A. i wsp.: Prevention and control of type 2 diabetes by Mediterranean diet: a systematic review. Diabet. Voice 2011; 56: March, 29-31.

9International Diabetes Federation, Diabetes Atlas Seventh Edition 2015, www.idf.org/diabetesatlas

​10Jarosz M. (red.): Praktyczny podręcznik dietetyki. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, 2011.

11Małecki M., Kozek E., Zozulińska-Ziółkiewicz D. i wsp.: Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia dotyczące cukrzycy. W: Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia, aktualizacja 2015., Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia, Kraków 2015, s. 31-34.

​12Szostak W.B., Cichocka A.: Dieta śródziemnomorska w chorobach sercowo-naczyniowych i cukrzycy. Wyd. Medyk Sp z o.o., Warszawa 2015, 1-151.

​13Tracz M.: Edukacja zdrowotna w cukrzycy. W: Pod red. J. Sieradzki: Cukrzyca - kompendium. Via Medica, Gdańsk 2009; 238-260.

​14Tracz M., Cichocka A.: Zestaw kart z wymiennikami węglowodanowymi do wstępnego szkolenia chorych na cukrzycę w temacie WW jako uzupełniająca pomoc dydaktyczna dla edukatorów. Wyd Accu-Chek, Warszawa 2015.

​15Willett W.C., Sacks F., Trichopoulou A. i wsp.: Mediterranean diet pyramid: a cultural model for healthy eating. Am. J. Clin. Nutr. 1995; 61, (Supl.).1402S-1406S.

16www.izz.waw.pl

Udostępnij

Artykuł z kategorii