hamburger overlay

Zaburzenia erekcji u pacjentów z cukrzycą

Krzysztof Dęmbe,

Wstęp

Zaburzenia erekcji (ZE) stanowią powikłanie cukrzycy bardzo istotnie wpływające na obniżenie jakości życia jak również stanowią predyktor zdarzeń sercowo-naczyniowych. Zaburzenia erekcji bywają określane, jako „milczące” powikłanie cukrzycy, ponieważ duża część pacjentów nie zgłasza swoich problemów seksualnych lekarzowi prowadzącemu kierując się fałszywie rozumianym wstydem lub brakiem wiary w możliwość skutecznej terapii. ZE występują znacznie częściej niż się powszechnie uważa, szacuje się że mogą dotyczyć około 30 milionów mężczyzn w Stanach Zjednoczonych,czyli obejmować około 10% populacji. Badanie przeprowadzone przez Feldmana - Massachusetts Male Ageing Study (MMAS) w okresie od 1987r do 1989r obejmujące 1 709 mężczyzn w wieku od 40 do 70 lat (przy czym pełne dane uzyskano od 1 209 osób), wykazało że zaburzenia erekcji o różnym stopniu nasilenia wystąpiły u 52% mężczyzn, a całkowita niezdolność do osiągnięcia stanu wzwodu u 10%. Częstość zaburzeń erekcji wzrastała wraz z wiekiem, w 5 dekadzie życia obejmowała 40% mężczyzn, a w 7 dekadzie tylko 33% mężczyzn nie miało zaburzeń erekcji ( 1,2).

Na podstawie wyników własnych badań ankietowych przeprowadzonych w Katedrze i Klinice Gastroenterologii i Chorób Przemiany Materii AM w Warszawie obejmujących 6 670 mężczyzn (39 nie wyraziło zgody na udział w badaniu) w wieku od 18 do 91 lat stwierdzono, że zaburzenia erekcji występowały u 4 637 pacjentów, co stanowiło 69,52% całej grupy(3).Generalnie przyjmuje się, że zaburzenia erekcji dotyczą od 25% do 75 % pacjentów z wieloletnią cukrzycą (3).Pojawiają się o około 10-15 lat wcześniej niż w ogólnej populacji(4).

Etiopategeneza zaburzeń erekcji

Cukrzyca uważana jest za jedną z najważniejszych przyczyn występowania zaburzeń erekcji.   Zaburzenia erekcji występujące u chorych z cukrzycą wykazują złożoną patogenezę. Zaburzenia erekcji mogą ujawniać się okresowo w stanach złego wyrównania metabolicznego cukrzycy, ustępują wówczas po uzyskaniu wyrównania glikemii.

Wystąpienie stanu wzwodu jest procesem hemodynamicznym, w którym bierze udział śródbłonek naczyniowy, układ naczyniowy, neurogenny, hormonalny, czynniki psychogenne. Pod wpływem bodźca seksualnego dochodzi do rozszerzenia naczyń prącia oraz zmniejszenia napięcia mięśniówki gładkiej ciał jamistych prącia pod wpływem 3’5’ guanozynomonofosforanu (cGMP) indukowanego przez tlenek azotu uwalniany przez neurony nieadrenergiczne - niecholinergiczne, komórki śródbłonka i prawdopodobnie komórki mięśniówki gładkiej ciał jamistych. Tlenek azotu powstaje z L-argininy w przebiegu reakcji katalizowanej przez syntetazę tlenku azotu (NOS) w odpowiedzi na bodziec seksualny i uważa się, że pełni rolę głównego neurotransmitera indukującego stan erekcji. Przyjmuje się, że dominującą rolę w indukcji ZE u pacjentów z cukrzycą odgrywają czynniki naczyniowe, neurogenne, zaburzenia czynności mięśniówki gładkiej ciał jamistych, procesy glikacji kolagenu ciał jamistych, dysfunkcja śródbłonka. Długie parasympatyczne włókna nerwowe dochodzące do narządów miednicy małej należą do najbardziej wrażliwych na uszkodzenie nerwów układu anatomicznego, co może tłumaczyć fakt, że zaburzenia erekcji stanowią często pierwszy objaw wisceropatii cukrzycowej (4,5,6,7).Podnoszona jest także rola zaburzeń hormonalnych- zespół niedoboru testosteronu TDS (testosteron deficiency syndrome) . Otyli mężczyźni chorzy na cukrzycę typu 2 są bardziej narażeni na hipogonadyzm, co może wynikać ze zwiększonego stężenia estradiolu wytwarzanego z androgenów przez aromatazę syntetyzowaną w tkance tłuszczowej brzusznej.Opisywano także zmniejszenie stężenia LH,co może swiadczyć o częstszym występowaniu hipogonadyzmu hipogonadotropowego. (8,9)

 Ważną rolę w upośledzeniu funkcji seksualnych odgrywają czynniki psychogenne taki jak depresja, lęk przed możliwością wystąpienia powikłań cukrzycy, alkohol, palenie papierosów, hiperlipidemia, otyłość, mało aktywny tryb życia, niektóre leki.

Wyniki własnych badań wykazały, że zaburzenia erekcji występujące u chorych na cukrzycę wykazują dodatnią korelację z powikłaniami cukrzycy typu makroangiopatii, mikroangiopatii, polineuropatii, wiekiem pacjentów, czasem trwania cukrzycy, nadciśnieniem tętniczym (3).

Rozpoznawanie zaburzeń erekcji

Podstawę diagnostyki zaburzeń erekcji powinien stanowić dobrze zebrany wywiad obejmujący nie tylko dane dotyczące dysfunkcji seksualnej, ale również przebyte choroby, urazy, operacje, przyjmowanie leków, palenie papierosów, spożywanie alkoholu, objawy wskazujące na istnienie neuropatii układu wegetatywnego. Wyniki własnych badań wykazały, że jedynie u 33% pacjentów zbierano wywiad na temat zaburzeń seksualnych. (3)

 W zbieraniu wywiadu pomagają specjalne kwestionariusze, na przykład najbardziej popularny 15 pytaniowy International Index of Erectile Function (IIEF) i jego skrócona pięciopytaniowa wersja IIEF-5. Należy zawsze zapytać się o występowanie nocnych erekcji i ejakulacji wstecznej. W celu oceny przepływu naczyniowego w obrębie prącia wykonuje się ultrasonografię dopplerowską, która umożliwia ocenę występowania zaburzeń tętniczych (zmniejszenie prędkości i objętości krwi dopływającej do prącia), zaburzeń żylnych (nadmierny odpływ krwi z ciał jamistych) lub zaburzeń o charakterze mieszanym (współistnienie upośledzonego dopływu krwi do prącia i nadmiernego odpływu krwi z ciał jamistych). W przypadku stwierdzenia patologii tętniczej w badaniu metodą usg należy rozważyć wykonanie arteriografii tętnicy sromowej wewnętrznej z zastosowaniem techniki cyfrowej subtrakcji, natomiast w przypadku nieprawidłowości w obrębie naczyń żylnych kawernozometrię lub kawernozografię.

Leczenie zaburzeń erekcji

Leczenie zaburzeń erekcji  powinno być poprzedzone  wyrównaniem metabolicznym cukrzycy,  należy doprowadzić do normalizacji parametrów lipidowych, wartości ciśnienia tętniczego, redukcji nadwagi. Do terapii nadciśnienia tętniczego należy włączyć te leki, które w najmniejszym stopniu upośledzają funkcje seksualne (inhibitory ACE, blokery receptorów α-1 adrenergicznych, antagoniści receptorów angiotensyny). Zaleca się aby pacjenci odstawili alkohol i papierosy, prowadzili higieniczny tryb życia, zwiększyli  aktywność  fizyczną.

Metody leczenia zaburzeń erekcji podzielono na 3 stopnie. Terapia pierwszego rzutu obejmuje psychoterapię, stosowanie urządzeń próżniowych oraz leków doustnych. W przypadku braku skuteczności tej metody lub istnienia przeciwwskazań do stosowania leków doustnych zaleca się terapię drugiego rzutu polegającą na wykonywaniu iniekcji do ciał jamistych leków wazoaktywnych (prostaglandyna E1-alprostadil)  lub aplikacji wybranych preparatów do cewki moczowej. Terapia trzeciego rzutu polega na implantacji protez prącia i może być stosowana w przypadku niepowodzenia dotychczasowych metod leczenia.

Przełom w farmakoterapii nastąpił wraz z wprowadzeniem leków należących do grupy inhibitorów fosfodiesterazy 5. Środki te poprzez blokowanie fosfodiesterazy 5 powodują wzrost stężenia cGMP co w konsekwencji prowadzi do rozluźnienia napięcia mięśniówki gładkiej ciał jamistych prącia i wystąpienia stanu wzwodu. Leki te potencjalizują reakcję seksualną,dla ich efektu niezbędny jest odpowiedni poziom podniecenia seksualnego. Do tych leków należy sildenafil,  wardenafil , tadalafil oraz awanafil. Leki te wykazują wysoką skuteczność terapeutyczną. Nie powinny być łączone z nitratami oraz molsidominą z uwagi na niebezpieczeństwo obniżenia wartości ciśnienia tętniczego krwi.(10,11,12,13,14)W przypadku hipogonadyzmu substytucyjna terapia testosteronem może wpłynąć na poprawę funkcji erekcyjnej.  

Do przyszłości należy terapia genowa, która jest już stosowana eksperymentalnie w niektórych ośrodkach(15).

PIŚMIENNICTWO:

1Feldman H.A., Goldstein I. Hatzichristan D.G, McKinlay J.B.: Impotence and its medical and psychosocial correlates: results of the Massachusetts Male Aging Study. J. Urol 1994:151:54-61

2Lew –Starowicz Z.,Skrzypulec V.: Podstawy Seksuologii.PZWL,Warszawa 2010

3Dęmbe K.,Jasik M.,Stawicki S.,Karnafel W.: Patogeneza i częstość zaburzeń erekcji u chorych na cukrzycę. Seksuologia Polska. 2004. 2,2

4Carson C, Kirby R, Goldstein J. Textbook of erectile dysfunction. Isis Medical Media Oxford 1999

5De Tejada I., Goldstein J., Azadoi K. i wsp. Impaired neurogenic and endothelium mediated relaxation of penile smooth muscle from diabetic men with impotence N. Engl. J.M. 1989; 320;1025-1030

6Hoffman F. The molecular basis of second messenger system for regulation of smooth muscle contractility; state of the heart lecture. J. Hypertension 1985; 3:53-58

​7Musicki B,Burnett Al.: Endothelial dysfunction in diabetic erectile dysfunction. Intrnational Journal of Impotence Research 2007,19,129-138

8Kapor D.,Aldred H.,ClarkS.,i wsp.: Clinical and biochemical assessment of hypogonadism in men with type 2 diabetes.Diabetes Care,2007;30,4,911-917

9Corona G.,Mannuci E.,Petrone L.i wsp.: Associacion of hypogonadism and type II diabetes in men attending an outpatient erectile dysfunction clinic. International Journal of Impotence Research, 2006,18,190-197

10Lew-Starowicz Z.: Zaburzenia seksualne w praktyce ogólnolekarskiej. 2004, TerMedia

11Fonseca V., Sefted A., Denne J.: Impact of diabetes mellitus on the severity of erectile dysfunction and response to treatment; analysis of data from tadalafil clinical trials. Diabetologia 2004,47,1914-1923

12Goldstein I.,Jay J.,Fischer K. I wsp.: Verdenafil, a new phosphodiesterase type 5 inhibitor, in the treatment of erectile dysfunction in men with diabetes. Diabetes Care,2003,26,777-783

​13Behrend L.,Vibe-Petrsen J.,Perrild H.: Sildenafil in the treatment of erectile dysfunction in men with diabetes: demand, efficacy and patient satisfaction. Intrernational journal of Impotence Research,2005,17,264-269

​14Saenz I.,Anglin G.,Knight J.i wsp.: Effects of tadalafil on erectile dysfunction in men with diabetes. Diabetes Care. 2002, 25, 2159-2164

15Bancroft J.: Seksualność człowieka. Elselvier, Wrocław, 2011

Proponujemy również

Udostępnij

Artykuł z kategorii